Er is, zeker na de kindertoeslagenaffaire, de nodige onrust ontstaan in de jeugdzorg. Dit had in sommige gevallen vergaande gevolgen voor de gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Een staatscommissie gaat de regering adviseren hoe en wanneer zij moet ingrijpen in probleemgezinnen.
Op 1 april 2026 gaat de zogenoemde ‘staatscommissie overheidsingrijpen in gezinnen waar sprake is van kindermishandeling en/of ontwikkelingsbedreiging’ van start. Deze commissie gaat de regering adviseren wanneer de overheid móet ingrijpen en betrokken moet zijn, wanneer de overheid mág ingrijpen en wanneer de overheid niet mag ingrijpen. Daarbij bekijkt de commissie ook welke voorwaarden en (rechts)bescherming van toepassing zijn voor deze gezinnen. Tot slot onderzoekt de staatscommissie of er alternatieve vormen van betrokkenheid of ingrijpen door de overheid mogelijk zijn.
Kindertoeslagenaffaire
Dat deze staatscommissie in het leven is geroepen, heeft alles te maken met de kindertoeslagenaffaire. De Commissie toeslagen en uithuisplaatsingen had hierover een rapport geschreven, waaruit bleek dat de onterechte terugvorderingen een grote rol hebben gespeeld bij problemen van de gezinnen en daarmee ook bij de uithuisplaatsingen van de kinderen. Tijdens het debat over dit rapport verzocht de Tweede Kamer de regering een staatscommissie in te stellen om dit nader te onderzoeken.
Wetenschappelijke en juridische kritiek
Ook vanuit de wetenschap en de juridische wereld is er steeds meer kritiek op de manier waarop de overheid ingrijpt in gezinnen waar sprake is van onveiligheid of ontwikkelingsbedreiging bij kinderen. Dit geldt te meer als na een ingrijpen onvoldoende passende bescherming en hulp aan kinderen en gezinnen kan worden geboden. De impact van overheidsingrijpen bij een gezin kan heel groot zijn, daarom wil de overheid hier zorgvuldig en kritisch naar kijken.
Toekomstscenario
Naast de staatscommissie werken Rijk, gemeenten, professionals en aanbieders aan het verbeteren van jeugdzorg met de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming. De staatscommissie wordt uitgenodigd in haar advies ‘ondersteunend’ te zijn aan de lopende ontwikkelingen binnen het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.
Ervaringen uit de praktijk
De commissie staat onder voorzitterschap van Mariëtte Hamer, en telt verder nog zes leden die vanuit bestuurlijk, ethisch, wetenschappelijk, juridisch en jeugddomein-perspectief zijn voorgedragen. In haar advies zal de commissie kennis en ervaringen uit de praktijk betrekken, door te praten met professionals, ouders en jongeren die te maken hebben (gehad) met ingrijpen in het gezin. Naast deelrapporten brengt de staatscommissie haar eindrapport uiterlijk uit op 1 april 2028.
Staatscommissie overheidsingrijpen in gezinnen